Historija Bosne Balkana i Bosnjaka

Historija drzava i naroda Balkana, povijesne teme, kontroverze pregled historije Srba, Hrvata, Bosnjaka analiza primarnih izvora franacki anali, de administrando imperio, Nestor ljetopis popa dukljanina povelje vladara i velmoza srednjovjekovna crkva bosanska Balkan history: wars. cultures history of Serbia Bosnia Croatia… historical topics

HISTORIJA SREDNJEVJEKOVNE SRBIJE I PROPAST CARSTVA


Historija Srbije u srednjem vijeku

Sadrzaj:

HISTORIJA SRBIJE U SREDNJEM VIJEKU
I DOSELJAVANJE SRBA NA BALKAN I PRVA DRZAVA
II SRPSKA DRZAVA NEMANJICA 1199-1321
III SRPSKA DRZAVA NEMANJICA 1321-1371
IV PROPAST SRPSKOG CARSTVA

I Doseljavanje Srba na Balkan i prva drzava

Varvarski upadi u Istocno Rimsko Carstvo (Vizantiju – Bizantiju) trajali su tokom cijelog 5. stoljeca. Nauka jos nije pouzdano utvrdila kojem su narodu pripadali ti varvari. Stari izvori pominju Skite, Bugare, Gote. Pocetkom 6. stoljeca za vrijeme vladavine Ustina I (518-527) prvi put se spominje napad Slavena, odnosno Anta, koji su zivjeli u stepama sjeverno od usca Dunava. Vizantijski (Bizantijski) car Justinijan u prvo vrijeme svoje vladavine (527-565) uspjesno je ratovao protiv Anta i Sklavina na lijevoj obali Dunava gdje se jos drzao, bar na odredjenim tackama, stari rimski limes.

Kao vizantijski (bizantijski) placenici, Anti su cak ratovali i protiv Gota u Italiji. Polovinom 6. stoljeca Sklavini su zestoko pljackali Vizantiju (Bizantiju) i u tim pohodima doprli su do samog Carigrada i Dalmacije. U isto vrijeme pojavljuju se i Avari, kao novi neprijatelji Vizantije (Bizantije). Avarsko-vizantijski petnaestogodisnji rat vodio se oko Singidunuma i Viminacijuma. U drugoj polovini 6. stoljeca zajednicki avarsko-sklavinski odredi pljackali su po Trakiji, Makedoniji i ugrozavali Solun. Pocetkom 7. stoljeca vizantijski (bizantijski) izvori biljeze da je narod Slavena, koji se sastojao od Draguvita, Sagudata, Velegezita, Vajunita i Verzita opustosio Tesaliju, Heladu, Ahaju, Epir, pa cak presao i u Aziju. Ovi Slaveni su porazeni pod Solunom, ali su ostali da zive na ovoj teritoriji.

U vrijeme cara Iraklija (610-641) u okolinu Soluna doselili su se i Srbi (kako je zabiljezio car Konstantin Porfirogenit) i po njima se oblast i nazvala Servija. Avarsko-Slavenski napad na Carigrad 626. godine bio je koban po Avare, jer posle toga nestaju sa hhistorijske pozornice, a Slavenska plemena naseljavaju se i ucvrscuju u unutrasnjosti Vizantije (Bizantije). Terene koje su Slaveni pritisli, vizantijski (bizantijski) izvori nazivaju “Sklavinije”. Ovo su, po svoj prilici, poceci Slavenskih knezevina.

Dolazak Bugara na Balkansko poluostrvo imao je trajne historijske posljedice na zivot Vizantije (Bizantije) i Srba. Preci Bugara, koji se u nauci zovu Protobugari, nomadi i konjanici, presli su Dunav 680. godine i na teritoriji izmedju Dunava i planine Balkana nametnuli se kao gospodari Slavenskom stanovnistvu koje je zivjelo u osam plemenskih oblasti. Stapanje Slavenskog i protobugarskog zivlja teklo je brzo, i cini se bez osobitih prepreka. Njihova drzava vec u drugoj polovini 8. stoljeca ustrijemila se na jug, tezeci da se prosiri na Slavensko stanovnistvo, koje je zivjelo u Trakiji. Poluvjekovni bugarsko-vizantijski rat, vodjen sa promenljivom srecom, ustalio je granicu izmedju ove dvije drzave. Poslije toga bugarska ekspanzija usmjerava se na zapad i pocetkom 9. stoljeca Bugari dolaze u dodir sa Srbima.

O najranijem zivotu i drzavi Srba u centralnim oblastima Balkanskog poluostrva veoma malo se zna. Po pisanju cara K. Porfirogenita, vladarski sin koji je doveo Srbe umro je prije dolaska Bugara (tj. prije 680. godine). Poslije njega vladali su njegov sin, unuk, pa redom arhonti (knezevi) od istog roda. Tome rodu ili familiji pripadali su i najraniji poznati srpski knezevi: Viseslav, Radoslav, Prisogoj i Vlastimir. Prema istom izvoru Bugari i Srbi su zivjeli mirno, pokoravajuci se carevima Vizantije (Bizantije), sve dok bugarski kan Presijam nije napao srpskog kneza Vlastimira. Rat je trajao tri godine, vjerovatno izmedju 836. i 852. godine i u njemu je bugarski kan izgubio “vecinu svoje vojske”. To govori o jacini Vlastimirove drzave za koju se zna da je obuhvatala i djelove danasnje Hercegovine.

Vlastimira su naslijedili sinovi: Mutimir, Strojimir i Gojnik. I oni su imali da izdrze bugarski napad. Bugarsku vojsku je, po svoj prilici, predvodio Vladimir, sin kana Borisa, ali neuspjesno. I on i dvanaest bugarskih velmoza (boljara) pali su u srpsko zarobljenistvo. Srpski vladar ih je oslobidio i poslije toga je zavladao mir. Knez Mutimir vladao je do 891/892. godine. To je doba kada je Vizantija (Bizantija) bila jos jaka i kada je drzala cijelu istocnu jadransku obalu. Vlast vizantijskog (bizantijskog) cara i dalje su priznavali Slavenski knezevi, a to se dokazuje time sto su oni, kao vizantijski (bizantijski) vojnici, ratovali u juznoj Italiji.

Krajem 9. stoljeca Srbi su primili krscanstvo. Kao argumenat za to, u nauci se uzima pojava prvih krscanskih svetackih imena kod Srba. Zna se da su Vlastimirovi unuci dobili imena: Stefan (Mutimirov sin) i Petar (Gojnikov sin). Pretpostavlja se da su oni rodjeni izmedu 870. i 874. godine. Prva faza kristanizacije Srba veoma je malo poznata. Po svoj prilici prvi misionari bili su Metodijevi ucenici i svestenici arhiepiskopije iz Splita, koji su upotrebljavali latinski jezik. Izgleda da je krscanstvo najprije primio gornji sloj srpskog drustva, a da je vecina stanovnistva dugo zadrzala svoju staru Slavensku pagansku religiju. Pretpostavlja se, da su nastanak i praznovanje porodicnog praznika “slave” – kod Srba, u stvari izmenjeni oblici starog postovanja predaka (kult predaka). Vjerovatno je to izmirenje paganskog vjerovanja i nove krscanske religije sasvim prihvaceno tek za vrijeme sv. Save i ono se odnosilo na vjernike autokefalne Srpske arhiepiskopije osnovane 1219. godine.

Dvestagodisnja historija srpske drzave (od kraja 9. stoljeca, do kraja 11. stoljeca) obiljezena je borbom za vlast Mutimirovih sinova (Pribislava, Brana, Stefana), sinovaca Petra (Gojnikovog sina), Klonimira (Strojimirovog sina) i unuka Pavla (Branovog sina). Zaharija (Pribislovljevog sina) i Caslava (Klanimirovog sina). U tim borbama redovno su se mjesale Bugarska i Vizantija (Bizantija). Ucvrscivanje, sirenje i jacanje srpske drzave polovinom 10. stoljeca bilo je delo Caslava, sticenika vizantijskog (bizantijskog) cara Konstantina Porfirogenita. Zapadna granica Caslavljeve drzave bila je na Plivi, Livnu i Imoti, a sjeverna na Savi. Ne moze se pouzdano utvrditi da li se istocna granica nalazila na Zapadnoj Moravi. Caslav je poginuo u borbi protiv Madjara na sjeveru svoje drzave oko 950. godine. On je bio posljednji poznati clan najstarije srpske dinastije.

Pocetkom 11. stoljeca, poslije propasti Samuilove drzave, srpske drzave Raska, Zahumlje i Duklja bile su vazali Vizantije (Bizantije). Tako stanje potrajalo je kroz cijelo 11. stoljece, iako je raski zupan Vukan ratovao protiv vizantijskog (bizantijskog) cara Aleksija I Komnina. Njegovi nasljednici pokusavali su da se osamostale u vrijeme vizantijsko-ugarskog rata (1127-1129) i kasnije, ali nisu uspjeli. Veliki rat protiv cara Manojla I Komnina vodio je srpski zupan Uros II, Vukanov unuk. Vizantijski (Bizantijski) car je poslije zestoke bitke na Tari (1150. godine) nametnuo srpskom zupanu “dvostruko veci jaram pokornosti nego prije”, biljezi vizantijski (bizantijski) hronicar. Urosev nasljednik, njegov brat Desa, takodje je pokusavao da se oslobodi vazalskih obaveza prema Vizantiji (Bizantiji). U tom cilju nastojao je da obezbjedi i pomoc ugarskog i njemackog vladara, ali ga je upravo to kostalo vladarskog trona. Vizantinci (bizantinci) su ga zarobili i odveli u Carigrad, ali on je kasnije, nekako uspio da se vrati u zemlju. Postoji podatak da je umro u Trebinju i da je sahranjen u manastiru Sv. Petra u Polju.

Poslije Dese, a povodom vizantijsko-ugarskog rata kod Zemuna 1165. godine, prvi put se spominje ime Stefana Nemanje. On je po svoj prilici bio u srodstvu sa raskim zupanima. Rodio se u Ribnici (Zeta), gdje su mu roditelji izbjegli. Nemanju su krstili najprije latinski, a po odlasku u Ras, u crkvi Sv. Petra i Pavla pravoslavni svestenici.

U vrijeme kada je Tihomir, Nemanjin najstariji brat bio raski veliki zupan, Nemanja je bio oblasni gospodar. Upravljao je Toplicom, Ibrom, Rasinom i Rekom. Poslije susreta sa bizantijskim carem Manojlom I Komninom, Nemanja je dobio na dar u Dubocicu (oblast oko Leskovca).

Po vec ustaljenom obicaju braca (kao oblasni gospodari) se nisu slagala. Nemanjine namjere su bile da postane veliki zupan. Zna se, da je to zaista i postao 1166. godine.

Da bi to postigao, morao je da porazi Tihomirovu vojsku. Sa velikozupanskog mjesta Nemanja je, kao i njegovi prethodnici, gledao kako da se oslobodi bizantijske potcinjenosti. Ucinilo mu se da bizantijsko-mletacki rat 1171-1172. godine pruza za to pogodnu priliku. Medjutim, rat je srecno okoncan po Bizantiju (Vizantiju), sto je omogucilo caru Manojlu I da izvrsi pohod na Srbiju. Nemanja je izbjegao rat, pregovarao je sa carem, odveden je u Carigrad, ali se vratio kao vizantijski (bizantijski) vazal i ostao je lojalan caru Manojlu do njegove smrti 1180. godine.

Poslije smrti cara Manojla I Bizantija (Vizantija) je zapala u unutrasnje neprilike, sto su iskoristili njeni sjeverni susjedi, pa i Nemanja. Od 1183. godine Nemanja pocinje sirenje svoje drzave. Prvo je osvojio Duklju sa primorskim gradovima: Danj, Sarda, Drivast, Skadar, Svac, Ulcinj, Bar i Kotor. Godine 1184-1185. Nemanjina braca Miroslav i Stracimir pokusali su da osvoje i Dubrovnik. Sukob je zavrsen potpisivanjem mirovnog ugovora kojim su regulisana pitanja teritorija i trgovine.

Dalje sirenje svoje drzave Nemanja je usmjerio na jug. Do 1190. godine osvojio je Metohiju (Patkovo, Hvosno, Podrimlje, Kostrc, Draskovina) s prizrenskom oblascu, zatim Kosovo (Lab, Lipljan, Sitnica), Skoplje i teritoriju na gornjem toku Vardara (Gornji i Donji Polog). Na istoku, Nemanja je pripojio svojoj drzavi zemlje oko Djunisa (Zagrlata), Nis, Dubocicu, Vranje i Moravu (Binacka Morava). Pod njegovu kontrolu dosla je i teritorija izmedju Zapadne i Velike Morave (Levac, Belica, Lepenica). Nemanjina drzava izlazila je na Jadransko more od danasnjeg Omisa, na sjeveru do Ljesa, na jugu. Nemanjin biograf, njegov sin Stefan Prvovjencani navodi, da je Nemanja osvojio i bizantijske gradove Pernik, Zemln (Zemen), Velbuzd (Custendil), Zitomisk i Stob. Bizantijski car Isak II Andjeo je pokusao da povrati otete zemlje, ali i pored pobjede nije uspio, Nemanja je, svakako zahvaljujuci jacini svoje drzave, uspio da se osamostali i da sina Stefana ozeni bizantijskom princezom sto mu je znatno podiglo ugled. Svoju vladavinu zavrsio je dobrovoljnim povlacenjem s vladarskog trona u korist sina Stefana. On se zamonasio i uzeo je monasko ime Simeon.

II Srpska drzava Nemanjica 1199-1321

U momentu Stefanovog konacnog ustolicenja na celu srpske drzave, pocelo je jedno novo razdoblje ne samo u srpskoj historiji, nego i u historiji citavog Balkanskog poluostrva. Rusenje Vizantijskog (Bizantijskog) carstva pod naletima krstasa (cetvrti krstaski rat) i nastanak vise novih drzava na tlu stare imperije promijenio je odnos snaga na jugoistoku Evrope. Cijeli Balkan podijelio se na dva svijeta. S jedne strane, stajale su one drzave koje su pripadale vizantijskom (bizantijskom) duhu (Srbija, Bugarska i dr.). S druge strane, nalazile su se nove drzave latinskih krstasa (krizara) ili male grcke drzave. Otuda je i proistekla prozapadna politika Stefanova. Najvazniji korak u ovom svom opredjeljenju, Stefan je ucinio kada se 1207. ili 1208. ozenio po drugi put, i to venecijanskom princezom Anom Dandolo.

Njegova prva zena bila je vizantijska (bizantijska) princeza Evdokija. Obadva braka sklopljena su iz politickih pobuda. Ovaj drugi jasno pokazuje kojim putem je Stefan bio namjeran da krene.

Prvi Stefanov pokusaj da od rimskog pape Inocentija III dobije kraljevski vijenac nije uspio. Ali, njegova upornost se isplatila 1217. godine. Sava je te godine poslao u Rim svog ucenika Metodija, koji od pape Honorija III dobija blagoslov za krunisanje. Na saboru u manastiru ZZichi (Zici), Sava je krunisao svoga brata Stefana krunom donijetom iz Rima. Te, 1217. godine, Stefan je postao prvi srpski kralj, i zato Prvovjencani, a Srbija prvi put kraljevina.

Dogadjaj koji je imao jos presudniji znacaj od ustolicenja Srbije kao kraljevine, bilo je stvaranje srpske autokefalne (samostalne) pravoslavne crkve. Kljucnu ulogu u ovoj mozda najdalekoseznijoj odluci u srpskoj historiji imao je Sava Nemanjic. Godine 1219. Sava odlazi u Nikeju. Od tamosnjeg cara Teodora I Laskarisa i patrijarha Manojla Sarantena Haritopula uspjeva da izdejstvuje akt o samostalnosti srpske crkve. To je znacilo, da srpski arhijereji sticu pravo da potpuno sami biraju svog arhiepiskopa. Prvi srpski arhiepiskop postao je Sava u prol,ece 1219. godine. Odmah poslije toga, Sava je zapoceo veliki posao ucvrscivanja unutrasnje i spoljasnje organizacije srpske crkve. On je bio taj koji je udario temelje srpskog pravoslavlja i u duhovnom i u organizacionom smislu. Onog pravoslavlja koje poznajemo i prihvatamo i u danasnje vrijeme.

Poslije smrti prvog srpskog kralja, Stefana Prvovjencanog 1228. na srpski prijestol je dosao njegov stariji sin Radoslav, po izricitoj ocevoj volji. Njegova kratka vladavina (1228-1233) bila je ispunjena unutrasnjim nesporazumima i borbama. Radoslav je bio ozenjen kceri Jovana I Andjela, epirskog vladara. Vjerovatno je neocekivani preokret u spoljnjoj politici Srbije pod novim kraljem, sa Zapada na Istok, uzdrmao stabilnost nekadasnje Stefanove drzave.

Srpska vlastela nikako nije mogla da prihvati vizantijsku (bizantijsku) politiku kralja Radoslava. Nezadovoljstvo srpskih feudalnih gospodara zavrsilo se tako sto je Radoslav zbacen sa prijestolja. Na njegovo mjesto, dosao je Stefanov mladji sin Vladislav. Radoslav se kasnije zamonasio, a Sava ga je sahranio u manastiru Studenici.

I ponovo je promjena na srpskom tronu promijenila srpsku spoljasnu politiku. Vladislav je trazio i nasao oslonac u Bugarskoj. Ozenio se bugarskom princezom Beloslavom, kcerkom Jovana II Asena. Ubrzo je i Sava otisao sa mjesta srpskog arhiepiskopa. Na saboru u ZZichi (Zici), on se povukao ostavljajuci svoje mjesto uceniku Arseniju. Sava je napustio Srbiju i ponovo krenuo na Istok. Obisao je Palestinu, Aleksandriju i Nikeju. Umro je u Trnovu 14. januara 1236. godine. Uz velike muke i protivljenja svog tasta, Vladislav je uspio da Savine mosti vrati u Srbiju i sahrani ga u kraljevskom manastiru Milesevi iduce, 1237. godine.

Vladavina kralja Vladislava trajala je tacno deset godina. Oslonjen na Bugarsku, Vladislav je trajao, koliko i njegov glavni saveznik. Sa prodorom Mongola u Ugarsku i Srbiju, njegova vlast je pocela da posrce. Jos jedanput je srpska vlastela odredila sudbinu prijestolja. Ustala je protiv Vladislava, uspjela da ga zbaci i da dovede na vlast treceg sina Stefana Prvovjencanog, Urosa I. Sve se to odigralo 1243. godine. Uros je na celu srpske kraljevine ostao vise od trideset godina. Za sve to vrijeme gledao je kako se prilike na Balkanskom poluostrvu iz osnova mijenjaju. Vizantija (Bizantija) je obnovljena 1261, a Ugarska je naglo pocela da izrasta u silu prvog reda. Srbija, mada pritisnuta i sa sjevera i sa juga, bila je dovoljno velika drzava da neposredne opasnosti nije bilo. Uros I je vodio politiku koliko na prvi pogled pomirljivu prema susjedima toliko i smisljenu.

U prvom periodu svoje vladavine obezbjedio je granice srpske drzave. Narocito su znacajni njegovi odnosi sa Dubrovnikom. Nekoliko puta su se pogorsavali i ponovo uspostavljali. U dva maha Uros je i napadao grad i na taj nacin primoravao Dubrovcane na postovanje drevnih obaveza prema srpskom vladaru. Uros je bio dovoljno umjesan, da su ga smatrali prijateljem Nikejskog carstva, mada sam nikejski car nikada nije bio sasvim uvjeren u Uroseve prave namjere.

Sredinom trinaestog stoljeca Srbiji je najveca opasnost prijetila od Bugarske. Ali, ni ta opasnost nije izrasla u otvoreni sukob. Pritisak je dolazio i sa sjevera i sa jugozapada, ali je poslije smrti bugarskog cara Mihaila Asena, polahko jenjavao.

Ali, Uros nije na svim stranama bio tako uspjesan. Njegov najveci promasaj, bio je napad na Macvu 1267-1268, kada ga je macvanski gospodar uz pomoc ugarskog kralja Bele IV porazio i zarobio. Srpski kralj se morao otkupiti, da bi se vratio u svoju kraljevinu. Kao znak pomirenja poslije ovog neuspjeha, Urosev sin Dragutin ozenio se ugarskom princezom Katalinom, vjerovatno oko 1270. godine.

Uros je ponovo zaratio sa Dubrovnikom 1275. Iako je pobjedio Dubrovcane, na insistiranje venecijanskog duzda mir je ponovo uspostavljen. Urosa je zbacio sa prijestolja njegov sin Dragutin duboko nezadovoljan ocevim nepovjerenjem. Dragutin je uporno zahtijevao vlast u jednoj srpskoj oblasti. Buduci da mu otac nikako nije izlazio u susret, Dragutin je zaratio sa ocem i pobjedio ga. Uz majcin oprost, postao je srpski kralj 1276. godine. Porazeni otac se zamonasio i umro vec naredne godine. Dragutin nije dugo ostao na vlasti. Pao je nesrecno sa konja na Jelaci 1282. Ostao je obogaljen. Razocaran i fizicki i moralno, ubrzo je odstupio sa prijestolja, u korist svog mladjeg brata Milutina. Promjena na srpskom tronu odigrala se na saboru u Dezevu.

Najduza vladavina jednog vladara u srpskoj historiji srednjeg stoljeca bila je upravo Milutinova. On je proveo na tronu bezmalo cetrdeset godina (1282-1321).

Na samom pocetku, Milutin je dosao u sukob sa bratom Dragutinom. I taj sukob, trajao je do kraja trinaestog stoljeca i prenio se u novo, cetrnaesto stoljece. Nije pouzdano utvrdjen tacan datum pomirenja izmedju brace, ali se zna da su 1313. djelovali zajedno. Ne zadugo poslije pomirenja, Dragutin je umro ostavljajuci svoje oblasti sinu Vladislavu. Milutin je to iskoristio, napao sinovca, pobjedio ga, bacio u zatocenistvo i zauzeo Rudnik, rudarsko naselje Lipnik, grad Macvu i vjerovatno Beograd. To je dovelo do pogorsanja odnosa izmedju Milutina i ugarskog kralja Karla Roberta. Prvo je ugarska vojska prodrla u Srbiju 1319. zauzimajuci sve bivse Dragutinove posjede i prodiruci dolinom Kolubare. Ali, ugarski uspjesi bili su kratkog daha. U protivudaru Milutin je povratio dio zauzetih zemalja. Tako je u proljece 1320. Karlo Robert ipak uspio da sacuva Macvu pod svojom upravom.

I Milutin je imao muka sa Dubrovnikom. Ratovao je sa Dubrovcanima 1317, ali se ne zna pod kojim uslovima je zakljuceno primirje. Jedino je sigurno da je Milutin ostao duzan oko 4.000 perpera dubrovackim trgovcima i da je izmirenje toga duga razvlacio sve do 1318. kada su Dubrovcani dobili dozvolu da slobodno trguju u Srbiji.

Srpski kralj morao je da odoli i naletima albanskih velikasa koji su, kao katolici, poslusali rimskog papu u zapovjesti da zbace Milutina 1319. godine. Na zalost, ishod ove akcije ostao je nepoznat, ali je malo vjerovatno da je imala velikog uspjeha. Jos jednom je Milutin uspio da se sacuva, ovoga puta uz pomoc epirskog despota Tome.

Ono sto je najvrjednije iz dugogodinje vlasti kralja Milutina, svakako su mnoge zaduzbine i crkve koje je srpski vladar sagradio. Nijedna krunisana glava porodice Nemanjica nije toliko uradila, da za sobom ostavi graditeljski i umjetnicki trag kao Milutin.

S druge strane, srpska drzava koju je za sobom Milutin ostavio poslije cetrdeset godina na prijestolju nije imala onaj unutrasnji sjaj i trajnost gradjevina njegovog doba. Istinski uspon srpske drzave Nemanjica, docice tek sredinom cetrnaestog stoljeca.

III Srpska drzava Nemanjica 1321-1371

Bio je to vijek i velicanstven i tragican. I trijumfalan i porazan. Nema u proslosti Srba nijednog perioda tako velikog i, u isti mah, tako neumitno poraznog kao sto je cetrnaesto stoljece.

Doba srpske historije od 1321. do 1371. godine, bilo je ono najsjajnije vrijeme srednjovjekovne drzave i srpskog carstva, koje je nagovjestilo posrtanje i pad. Od dolaska na vlast Stefana III Decanskog, preko velicanstvenog Dusanovog carstva do poraza na Marici, zloslutnom vjesniku Kosovske bitke.

Smrt kralja Milutina obiljezila je novo razdoblje u historiji srednjovjekovne Srbije. Njene su granice bile znatno prosirene i prema jugu i prema sjeveru. Ali, unutrasnje stanje u drzavi nikako nije bilo sredjeno u onoj mjeri u kojoj je to bilo potrebno da bi se Milutinova Srbija stabilizovala i odrzala.

Sredisnja vlast nije se ucvrstila, a lokalna vlastela, se toliko osilila da su njeni zahtjevi ozbiljno ugrozavali interese drzave. Ni pitanje o nasljedju nije bilo rjeseno. Stariji sin Milutinov, Stefan, gotovo slijep, bio je logican nasljednik, mada je njegov mladji brat Konstantin takodje, pretendovao na krunu. I Dragutinov sin Vladislav, imao je ambicija da dodje na srpski prijestol, na osnovu sporazuma svoga oca i kralja Milutina. Tako je poceo gradjanski rat u Srbiji.

Do 1322. Stefan III, kasnije nazvan Decanski, ipak je uspio da pobjedi svoje protivnike i da se ustolici kao vladar Srbije. Tada je i krunisan “bogodarovanim vijencem kraljevstva srpskog” (6. januara 1322). Ozenio se 1325. godine Marijom Paleolog, kcerkom panhipersevasta Jovana, sinovca vizantijskog (bizantijskog) cara Andronika II. U vizantijskom (bizantijskom) sukobu izmedju djeda i unuka, Andronika II i Andronika III, Stefan je stao na stranu svoga tasta. Iako je njegova strana porazena, Stefan je uspio da u ovom ratu zauzme Veles, Prosek i jos neke gradove u Makedoniji.

Decanski je ratovao i sa Dubrovackom Republikom na jugozapadu. Krajem trece decenije cetrnaestog stoljeca, on je povratio Ston i Peljesac, vjerovatno i dijelove Huma.

Ali, srpskoj drzavi i njenom vladaru kao da nije bilo mira. Snaga Srbije ujedinila je bugarskog vladara Mihaila i Andronika III. Moralo je da dodje do ratnog sukoba.

Bitka kod Velbuzda 1330. godine izmedju Srba i Bugara bio je taj odlucujuci sudar. Bugari su do nogu potuceni, a sam car Mihailo poginuo je u ovoj bici. Andronik III, na vijest o porazu Bugara, povukao je svoju vojsku, koju je vec bio poslao u pomoc Mihailu.

Iako je pobjedio Bugare, Stefan III je i dalje imao jake protivnike u svojoj drzavi. Srpska vlastela mu je najvise zamjerala pomirljiv stav prema Vizantiji (Bizantiji) i to objasnjavala uticajem kraljicinim. A ona je, sa svoje strane, uporno radila da nasljednik Stefanov bude njen sin Sinisa, a ne stariji sin Stefana Decanskog, Dusan.

Kraljevic Dusan i srpska vlastela u Zeti uveliko su rijesili, da je kucnuo cas da se ucini kraj vladavini Stefanovoj. Njihovo uvjerenje utvrdio je prevrat u Bugarskoj, u kojoj je za cara proglasen Jovan Aleksandar. Njegove prijetnje Srbiji ozbiljno su ugrozavale i drzavne granice i samu drzavu. Dusan je ubrzo, uz pomoc zetske vlastele, krenuo na oca, lahko ga savladao i zarobio. Dusan se krunisao za kralja 8. septembra 1331. godine, a svrgnuti otac i vladar umro je poslije nekoliko mjeseci, novembra iste godine.

Stefan Dusan, bio je sigurno jedan od najznamenitijih i najuspjesnijih srpskih vladara srednjeg stoljeca. On je bio taj koji je srpski narod doveo do vrhunca moci i politicke i zavojevacke. On je ostvario one snove koje su sanjali Uros I i Milutin. I mnogo vise.

Najtacniji opis Dusanov dao je veliki srpski historik Stanoje Stanojevic u svojoj Historiji srpskog naroda, prije vise od osamdeset godina, 1908:

“Duboke politicke mudrosti u njega nije bilo, ali je on imao prirodne bistrine da shvati neposrednu situaciju i da je iskoristi. Osim toga, on je shvatao potrebu u korist dobre organizacije, mada sam nije bio dobar organizator”. (str. 168)

Dusan se ubrzo ozenio sestrom Jovana Aleksandra, Jelenom. Uglavnom zahvaljujuci tom braku odnosi izmedju Srbije i Bugarske ostali su dobri i prijateljski, sve do smrti cara Dusana.

Vec 1331. Dubrovcani su svecano docekali novog srpskog kralja. Dvije godine kasnije, od njega su dobili citavu Dalmaciju od Stona do Dubrovnika.

Mladi srpski vladar odmah je napao Vizantiju (Bizantiju) i osvojio gotovo citavu Makedoniju, gradove Prilep, Ohrid, Kostur i Strumicu. Na osnovu mira sa Vizantijom (Bizantijom) zakljucenim 1334. godine, Srbiji su priznate sve nove granice. Jedino, od cega je u ovom trenutku srpski kralj morao da odustane, bila je opsada Soluna. Uskoro je Srbija nastavila da ratuje na jugoistoku. Od 1336. do 1340. Dusan je osvojio dobar dio Albanije i prosirio teritoriju svoje drzave sve do Janjine. Do 1345, kada je osvojen grad Ser, Dusanova Srbija je obuhvatala cijelu Makedoniju osim Soluna, citavu Albaniju i Epir, sve bivse oblasti Vizantijskog (Bizantijskog) carstva.

Naredne 1346. godine Stefan Dusan se krunisao za cara u Skoplju, a svog sina Urosa proglasio je kraljem. Ali, posto je krunisanje mogao da obavi samo patrijarh, to je srpski sabor prvo izabrao arhiepiskopa Joanikija za patrijarha, koji je potom, proglasio cara Dusana.

Ratovanja i osvajanja Dusanova nikako nisu prestajala. On je do kraja 1348. osvojio Etoliju, Akarnaniju i Tesaliju. Vec 1349. napadnuta je i Bosna, ali Dusan nije uspio da osvoji grad Hum, mada je neke od ovih krajeva propisno opustio i opljackao.

Pocetkom pete decenije cetrnaestog stoljeca, Dusan se okrenuo prema sjeveru. U sukobu sa ugarskim vladarem Lajosem, osvojio je Macvu i Beograd 1353. godine. Godinu dana prije toga, Dusanova vojska se, zajedno sa Bugarima, prvi put suprotstavila turskoj najezdi, u prvoj Marickoj bici. Iako je srpska vojska ubjedljivo porazena, to nije ni u kom slucaju zaustavila Dusanova osvajanja.

Krajem 1355. izbio je rat izmedju Dusana i Mletacke republike s jedne strane, i Ugarske i Bosne, s druge strane. Ali, tek sto je rat poceo, car Dusan je iznenada umro (20. decembra 1355). Rat se zavrsio poslije tri godine, a Ugarska je dobila Dalmaciju i Dubrovnik (1358).

Vjerovatno najznacajniji dokument Dusanove vladavine u Srbiji, bio je njegov Zakonik iz 1349. godine (dopunjen 1354). Dusanov zakonik kodifikovao je i pravno uoblicio sve one pravne norme i obicaje koji su do toga doba vladali u Srbiji.

Poslije smrti Dusanove, Srbija je usla u novo razdoblje svoje burne historije. Doba u kome su lokalni feudalni gospodari preuzeli vodecu ulogu i ugrozili prvenstvo centralne vlasti. Kralj Uros II, sin cara Dusana, nije imao ni snage, ni mudrosti da im se suprotstavi. Nije mnogo vremena proslo, prije nego sto se Dusanovo carstvo nije sasvim raspalo. U prvi plan dosla je porodica Mrnjavcevica i jos nekoliko predstavnika srpske vlastele. Neki od njih priznavali su vrhovnu vlast Urosa (Lazar Hrebeljanovic u juznoj Srbiji, Vuk Brankovic na Kosovu, braca Baosici u Zeti, Nikola Altomanovic na Zlatiboru i Rudniku), dok se Vukasin Mrnjavcevic odvojio od Urosa i 1366, u svojoj prijestolnici Prilepu, proglasio za kralja. Ali, svaki od njih, bez obzira na svoj odnos prema Urosu, sami su brinuli o svojim posjedima, jer sam Uros to nije ni mogao, ni umio.

Tako je Srbija, podijeljena i slaba, docekala tursku najezdu. A, otomanski zloglasni i rusilacki huk, vec je stizao do srpskih zemalja. I, postajao je sve jaci…

IV Propast srpskog carstva

Sredinom XIV stoljeca na tlu Evrope se pojavila jedna nova sila, koja ce, kasnije, stoljecima odlucivati o sudbini balkanskih naroda. U to vrijeme, rijetko ko je mogao da pomisli, da ce se Osmanlije zaustaviti tek pod zidinama Beca.

Jedini su Srbi predvidjeli sudbinsku opasnost od nabujale turske matice. Iako, i oni slabi, krenuli su van granica svojih zemalja da odlucnom bitkom preduprijede neprestane nalete Osmanlija i jednom za svagda ih vrate u Anadoliju. Ipak, pod okriljem noci, izmedu 25. i 26. septembra 1371. godine (po starom kalendaru), Turci su izveli prepad na neopreznu srpsku vojsku i potukli je do nogu.

Strahoviti poraz na Marici imao je dalekosezne posljedice. Oznacio je pocetak propasti Srpskog Carstva. Pogibijom kralja Vukasina i despota Ugljese Mrnjavcevica, nesposobni car Uros, izgubio je oslonac svoje vlasti. Drzavu je zahvatilo bezvlasce, zemlja je opustjela, zavladala je glad, strah i panika.

Ne dugo poslije bitke, decembra iste godine, umro je i car Uros. Njegovom smrcu ugasila se dinastija Nemanjica. Bio je to kraj Srpskog Carstva.

Drzavu su razdrobili oblasni gospodari: Kraljevic Marko, braca Jovan i Konstantin Dejanovici (Dragasi), Djuradj Balsic, Vuk Brankovic, Nikola Altomanovic, Lazar Hrebeljanovic i drugi. Jos uvijek zvanicnog kralja, Marka Mrnjavcevica, nijedan srpski velikas nije htio da prizna za vrhovnog gospodara. Uostalom, kao prvi na udaru, on je zajedno s bracom u Dragasima, bio primoran da poslije Maricke bitke postane turski vazal.

Srediste srpske drzave se pomjerilo na sjever, u oblast kneza Lazara Hrebeljanovica. Mudrim i dalekovidim drzavnickim potezima, knez Lazar se brzo izdigao iznad drugih velikasa i nametnuo kao nasljednik Nemanjica. Veliki ugled je stekao, kada je pomirio srpsku i carigradsku crkvu, cime je srpskom vjerskom poglavaru konacno priznata titula patrijarha.

Poslije pobjede nad Nikolom Altomanovicem (1371), u cemu mu je pomogao bosanski kralj Tvrtko, knez Lazar je prosirio svoju neposrednu vlast na Rudnik i Zlatibor. Kasnije, 1379. godine, pripojio je i oblast Kuceva i Braniceva koje su pripadale Radicu Brankovicu. U svom najvecem obimu, oblast kneza Lazara se prostirala od izvorista Juzne Morave do Dunava, Save i Drine. Gospodario je cijelim Pomoravljem, s gradovima Nisem, Krusevcem (prijestolnica), Uzicem i rudarskim sredistima Novim Brdom i Rudnikom. Pored Lazara, najveci srpski velikasi su bili njegovi zetovi Vuk Brankovic, gospodar Kosova i Skoplja i Djuradj Balsic u Zeti. Obojica su kovali novac sa svojim likovima, sto je govorilo o njihovoj potpuno samostalnoj vlasti. Knez Lazar, nije imao ni dovoljno moci, ni dovoljno vremena da ih potcini, i na taj nacin, mozda ujedini srpsku drzavu. Sve njegove drzavotvorne napore zaustavili su Turci.

Na Lazarevu oblast prvi put su napali 1381. godine, deset godina posle Maricke bitke. Tada su ih na Dubravnici kod Paracina potukli vlastelini Crep i Vitomir. Kasnije su Turci zauzeli Nis (1386), ali ih je Lazar sacekao i suzbio kod Plocnika. Sirenje Osmanske drzave i sve cesci turski upadi, upozorili su kneza Lazara da se neminovno priblizava vrijeme odlucne bitke.

Bitka se dugo i pazljivo pripremala, na obje strane. Koliki znacaj su joj dali i Srbi i Tuci, vidi se po tome sto su vojske predvodili sami vladari. Za popriste su odredili kosovsku ravnicu. Boj je zapoceo u vidovdansko jutro, u utorak 15. juna 1389. godine (28. juna po novom kalendaru). Ako se kao odrednica uzme Muratovo tulbe, vojske su se sukobile negdje blizu sastava Laba i Sitnice. U pocetku su Srbi imali vidnog uspjeha. Vuk Brankovic, koji je zapovjedao desnim krilom, potpuno je razbio odrede Muratovog sina Jakuba. Lazar je bio bitku u centru, odakle se jednog trenutka vjerovatno odvojio plemic Milos, koji se prema predanju prezivao Obilic, i krenuo u turski tabor da ubije sultana Murata i rijesi bitku. Da bi nekako dospio u njegovu blizinu, pretvarao se kako hoce da se preda. Kada su ga priveli, istrgao je mac i zario ga u sultana. Poslije Muratove smrti, nastala je zbrka u kojoj se najbolje snasao njegov drugi sin Bajazit. Naredio je da se prikrije sultanova smrt, i istovremeno, pogubio je Jakuba kao moguceg pretendenta na prijestol. Potom je sabrao sve turske snage, ucinio odlucni juris i preokrenuo situaciju na bojistu. Zarobio je kneza Lazara i odmah ga pogubio. Medju rijetkim plemicima koji su izbjegli smrti, nalazili su se Vlatko Vukovic i Vuk Brankovic. Narodno predanje je potonjeg, osudilo za izdaju i dogovor s Turcima. Iako o izdaji nema potvrde u izvorima, kasniji potezi Vuka Brankovica i njegovih sinova govore, da se tradicija ne bi smjela olako odbaciti.

Smrt sultana Murata i cinjenica da su se Turci odmah povukli, stvorili su utisak da su Srbi izasli iz bitke kao pobjednici. Evropa je slavila krscansku pobjedu. Ipak, posljedice bitke su bile porazne po Srbe. Izgubili su cvijet svog plemstva i veliki dio vojske. Pogibijom kneza Lazara, koji je jedini pokusavao da zaustavi proces raspadanja srpske drzave, zemlja je dovedena na ivicu katastrofe. Prvi ishod Kosovskog boja, mozda nikada nece biti rasvjetljen zbog oskudnosti i neusaglasenosti savremenih izvora i brzo stvorene legende kojoj su vec u XV stoljecu podlegli kasniji hronicari. Kakav god da je bio, predanje ga je prihvatilo kao poraz, sto je potpuno razumljivo, ako se sagleda u svjetlu izgubljene slobode, grcevite borbe za posljednje ostatke drzave i pocetka nepreglednog niza beznadnih seoba. Srbija nije propala na Kosovu, ali je ova kljucna bitka okrenula njen historijski razvitak u drugom pravcu.

Kosovska bitka i Lazarev izbor Carstva nebeskog, prerasle su u legendu koju je narodna tradicija sudbinski vezala za srpskog covjeka, razvivsi kolektivno osjecanje odgovornosti i uzdignuvsi ga na visinu moralne obaveze okajanja grijeha, ne molitvom, nego svjesnom borbom. Simbol Kosova se vremenom oblikovao u posebnu etiku, koja je, uz pravoslavnu crkvu kao osnovnog nosioca, cesto bila jedini element svjesti zajednistva, obiljezje pripadnosti jednom narodu dugo rasutom po okolnim carstvima. Postao je simbol otpora tudjoj religiji i kulturi, koje su se uporno i sistematski trudile da Srbe potcine, progutaju i pretope, prije svega duhovno, unistavajuci sve sto bi ih podsjecalo na njihovu postojbinu i nacionalni identitet. Kosovski mit je, u toku proteklih vjekova, bio toliko cvrsto usadjen u narodnu svijest, da je postao osnovno i trajno obiljezje jednog mentaliteta, i kako se pokazalo, neugasivo nadahnuce, strahovit unutrasnji naboj u svim oslobodilackim pokretima, ustancima i ratovima, narocito u XIV i XV veku.


Balkan info dnevne novosti forum news <!–EZCODE LINK END–

Srebrenica-the genocide of Bosnian Muslims
World political news feeds portal and forum

Advertisements

Single Post Navigation

Komentariši

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com logo

You are commenting using your WordPress.com account. Odjava / Promijeni )

Twitter slika

You are commenting using your Twitter account. Odjava / Promijeni )

Facebook fotografija

You are commenting using your Facebook account. Odjava / Promijeni )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Odjava / Promijeni )

Povezivanje na %s

%d bloggers like this: