Historija Bosne Balkana i Bosnjaka

Historija drzava i naroda Balkana, povijesne teme, kontroverze pregled historije Srba, Hrvata, Bosnjaka analiza primarnih izvora franacki anali, de administrando imperio, Nestor ljetopis popa dukljanina povelje vladara i velmoza srednjovjekovna crkva bosanska Balkan history: wars. cultures history of Serbia Bosnia Croatia… historical topics

PRILOG TUMAČENJIMA NASTANKA ETNONIMA SRBI (Po Monumenta Montenegrina)


Marijan Mašo Miljić:

PRILOG TUMAČENJIMA NASTANKA ETNONIMA SRBI (Po Monumenta Montenegrina)

Ne ulazeci u dosadasnje teorije i varijante porijekla i nastanka etnonima Srbin – Srbi (etimoloske, istorijske, socioloske – romanticarske i kriticke, naucne i vannaucne, do sumnjivih konstrukcija i cistih mitskih fantazija), cini nam se da je vrijedno tumacenje koje nalazimo u X knjizi zamašnog korpusa srednjovjekovnih dokumenata »Monumenta Montenegrina« (izdanje Istorijskog instituta Crne Gore, Podgorica 2003).
U navedenom tomu, koji je pripremio Vojislav D. Nikcevic, objavljena je dosad najstarija poznata verzija »Kraljevstva Slovena« Dukljanskog prezvitera iliti Popa Dukljanina, u prijevodu Mila Bogeskog.
Radi se, naime, o latinskoj redakciji Scriptores rerum Hungaricarum veteres, ac genuini Joanisa Georgija Schwandtnerija (vol III, Biblioporle Vindobonesis, 1746, p. 476 – 509).
Uz sam tekst »Kraljevstva Slovena« dati su vrlo utemeljeni komentari i objasnjenja madjarskog priredjivaca teksta Georgija Svanterija (po latinskom Svandterija).

On je, koliko se zna, bio svjestenik, visoki povjerenik austrougarskog dvora, po cijem je nalogu pripremio kodeks istorijskih spisa. Oni se dobrim dijelom odnose na Balkan i slovenske zemlje. Zapravo iz toga korpusa preuzeta je jedna od najstarijih verzija Dukljaninovog »Kraljevstva Slovena« (»Regnum Slavorum«), objavljena u X knjizi »Monumenta Montenegrina«.

Inace, Svanteri se na austrougarskom dvoru polovinom 18. vijeka bavio povjerljivim politickim i diplomatskim poslovima.

Iako se njegov opus svodi samo na pomenuti korpus istorijskih spisa, koje je propratio svojim izuzetno argumentovanim komentarima – upravo oni svjedoce o izuzetno ucenom covjeku, vrhunskom poznavaocu istorijskih desavanja vezanih za Balkan.
U tom smislu vrlo su zanimljivi njegovi komentari na tekst »Kraljevstvo Slovena« na str. 116-117 desetog toma »Monumenta Montenegrina« a odnose se na rodoslov Nemanjica, dukljanske kraljeve i etnonim Srbi u srednjem vijeku, u doba nastanka »Ljetopisa«.

Latinski pisci, istice Svanteri, dukljanske vladare nazivaju kraljevima i smatraju ih Slovenima. Tako, po njemu, papa Gregorije Sedmi u epistoli Mihailu kaze:
»Mihaelu, kralju Slovena, pozdrav i apostolski blagoslov. Dat. u Rimu 1078«.

On navodi kako, takodje, Lupus Protospata naziva Mihaila »kraljem Slovena, opisujuci djela Franaka kada su isli u Svetu zemlju«.
Njih su slijedili i ostali latinski pisci.

Tako Rajmond Agiles, opisujuci teski put kroz Dalmaciju, koju naziva Sklavonijom, kaze:
»Napokon, poslije teskih napora i opasnosti, stigli smo do Skadra kod kralja Slovena«.

I Giljeljmo, episkop Tira, opisujuci put vojvode Tolosana (knj. II; gl. XVII), istice madjarski komentator, veli:
»Dosli smo do mjesta kome je ime Scodra, gdje smo nasli kralja Slovena«.

Govoreci o »kralju Slovena« i prijestonici Slovenskog kraljevstva, Georgije Svanteri iznosi i vrlo zanimljivo tumacenje etnonima Srbi:
»Kako je Skadar jos ranije bio sjediste Hilirickog kraljevstva i tada je bio prijestonica Slovenskog kraljevstva, ili Istocne Dalmacije, a ono sto treba da se zabiljezi o Mihaelu, ili bolje Bodinu, sigurno je da su ga svojevremeno Latini nazivali kraljem Slovena.
No, kako proizilazi iz grckih izvjestaja, a i od samog Dukljanina, Bodin i njegov otac Mihael, imali su vlast i u Bugarskoj, a od izvjestaja samog Dukljanina vidi se da su posjedovali samo Srbiju.
Porijeklo, pak, imena Srba (Serva) proizilazi iz grckog i latinskog jezika, koji su prisvojili rijec servitute (u ropstvu), kako je kod Konstantina Porfinogeneta, »De administr. Imperii, c. XXXII«.
»Srbi (Serbli) se naime na jeziku Rimljana nazivaju sluge (servi), a Srbija (Serbula) narodski od obucarskih robova; a Serbuliani po prostackom i jeftinom nacinu obuvanja. A nazvani su Srbi jer su sluzili romijskom caru«.

Svanteri u tom smislu navodi zabiljesku Giljema Tirskog:
»Ovo isto, uzimajuci od Grka, pise Giljeljmo Tirski, u knjizi XX gl. IV, kada je ratujuci dosao sa carem Emanuelom u Srbiju:
– Zatim se car neko vrijeme zadrzao u Srbiji, koja je planska oblast, posijana dubovim sumama, ima teske prilaze i lezi u sredini Ilirije, izmedju Dalmacije i Ungarske, sa ratobornim Srbima, koji su samopouzdani u opasnostima zbog teskih prilaza i neprohodnosti njihove oblasti. Imaju prastare obicaje, a sav ovaj narod vodi porijeklo od onih koji su u tim krajevima, upuceni i dovedeni u progonstvo, bili kaznjeni da sijeku mermer i kopaju rude, pa zato im ime dolazi od ropstva (servitutis). To je, pak, narod surov, bez reda, zivi u planinama i sumama i ne zna za poljoprivredu, ali izobiluje mnogobrojnim stadima sitnih i krupnih grla, mlijekom i sirom, maslacem, mesom, medom i voskom. Oni imaju magistrate, koje nazivaju zupanima, ponekad sluze caru, a ponekad, nadolazeci iz planina i suma, posto su neustrasivi i voinstveni muzevi, pustose citavu oblast oko sebe«.

Citalaca radi da pojasnimo da je Giljeljmo od Tira (1139 – 1186) bio jedan od clanova ugledne krstaske porodice. Rodjen je u Jerusalimu, studirao prava i umjetnosti u Francuskoj i Italiji. Bio je arhiepiskop Tira od 1175. do smrti 29. septembra 1186. godine. Napisao je dva znacajna djela: »Djela istocnih vladara« i »Djela istorije u zemljama preko mora«. Oba su spisa, cim su napisana, prevedena sa latinskog na francuski.
Smatra se za jednog od najpouzdanijih poznosrednjovjekovnih hronicara, jer je pisuci svoj istorijski opus bio u kontaktu sa izvorima koji su sada izgubljeni. Imao je izuzetan dar zapazanja i promisljanja.

Komentarisuci pojedina mjesta »Kraljevstva Slovena«, pozivajuci se na Giljeljma ili Gijoma iz Tira i druge srednjovjekovne autoritete, Georgije (Djerdj) Svanteri promislja:
»U ovoj denominaciji imena Srba (Serblorum) od Servitute, Grci, a od njih Latini, znaju da trabunjaju nazivajuci ih idiomom Sloveni, koji su susjedi Srba. Naime njih Sloveni zovu Serbliani, dok Grci izbjegavajuci teskocu izgovora, Serble zovu Serbulijani. A zemlju u kojoj zive, Sloveni nazivaju Srbska, koju su Grci, posto im je bila teska za izgovaranje, nazvali Servia. A kako se u Konstantinapolju, poslije pada Carstva, dugo koristio latinski jezik, tako je izaslo na vidjelo da je imenovanje Serva (Serviorum) izvedeno od latinske rijeci Servitute, pa tako, posto u Srbiji medju planinskim grebenima Skarda postoje rudnici metala, od »robova (servies) kaznjenih za kopanje rude, Srbi vode porijeklo«, napisao je od Grka obrazovani Giljeljmo.
No, kako naziv Srba potice od slovenskog naroda i »Srbska« od njihove oblasti, tako su Srbi, kako je poznato, ta ista mjesta zauzeli poslije pada Carstva, sto su ucinili i njihovi susjedi Hrvati i Bugari, takodje slovenski narodi, koji se nazivaju Kroati i Bulgari. Zatim, ma koliko da su bili surovi uslovi (sto im je zajednicko sa svim ostalim planinskim ziteljima) ipak su ta ista mjesta Grci zauzeli bez posljedica, sto pokazuje njihovu glupost, zbog cega ih je ismijao Tirio (Giljeljmo)«.

Na kraju, bez sopstvenog komentara, napominjemo da su arheolog D. Srejovic i istoricar Dj. Jankovic u svojim istrazivanjima dosli do zakljucka:
»Srbi su dosli na Balkan u drugoj seobi – poslije Juznih Slovena i nezavisno od njih«.

U Stanojevicevoj Narodnoj enciklopediji srpsko-hrvatsko-slovenackoj, izmedju ostalog stoji:
»Prvobitni Srbi svakako nijesu bili slovenske narodnosti…
Prema tome najblize je traziti etimolosko tumacenje imena Srba iz kavkaskih jezika…«

Uz pokusaje naucnih tumacenja etnonima Srbi, neuvidjavno je mozda napominjati da ima i takvih tumacenja da se praocem ovoga etnosa smatra Herkul (Herakle) iliti Serbon. Ima i onih koji smatraju da je ovaj etnos najstariji na svijetu, da je njegova seoba zapocela iz Indije (Indjije) 4500 godina prije nove ere.
Trebalo bi da su nauci bliza dokumenta od mitografskih koncepata. Medjutim, uporedo sa kritickom mislju i danas postoje neke posebne koncepcije u kojima dominiraju didakticki i ideoloski ciljevi u istoriografiji, ciji je naucni credo: ukoliko se nesto ne slaze sa cinjenicama – onda utoliko gore po cinjenice.

Advertisements

Single Post Navigation

Komentari su isključeni.

%d bloggers like this: